KON SANOATI KORXONALARIDA ISHLAB CHIQARISH TANNARXI HISOBI VA TAHLILINING USLUBIY ASOSLARI
Keywords:
kon sanoati, ishlab chiqarish tannarxi, xarajatlar hisobi, tannarx tahlili, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita xarajatlar, doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar, marjinal tahlil, CVP modeli, standart-kost tizimi, ABC (faoliyatga asoslangan xarajatlar), boshqaruv hisobi, resurslardan samarali foydalanish, tannarxni optimallashtirish, iqtisodiy samaradorlik, raqobatbardoshlik.Abstract
Mazkur maqolada kon sanoati korxonalarida ishlab chiqarish tannarxi hisobini yuritish va uni chuqur iqtisodiy tahlil qilishning uslubiy asoslari har tomonlama o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – konchilik tarmog‘ida ishlab chiqarish xarajatlarini shakllantirish mexanizmlarini aniqlash, ularni hisobga olishning zamonaviy yondashuvlarini tahlil qilish hamda tannarxni pasaytirish imkoniyatlarini ilmiy asoslashdan iborat. Maqolada ishlab chiqarish tannarxining iqtisodiy mohiyati, uning tarkibi va elementlari, xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita xarajatlar, doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar hamda ularning mahsulot tannarxiga ta’siri tizimli ravishda yoritib berilgan.
Shuningdek, kon sanoati korxonalarida tannarx hisobini tashkil etishning o‘ziga xos jihatlari, jumladan, qazib olish jarayonining murakkabligi, ishlab chiqarish siklining uzoqligi, tabiiy resurslarning xususiyatlari va texnologik omillar hisobga olinib, amaliy tahlil qilingan. Xarajatlarni hisobga olishda normativ, jarayonli (process costing) va buyurtmali (job-order costing) usullarni qo‘llash imkoniyatlari ko‘rib chiqilib, ularning afzallik va kamchiliklari solishtirilgan.
Downloads
References
[1] O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi,” PF-60-son Farmon, 28-yanv. 2022.
[2] O‘zbekiston Respublikasi, “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonun, Toshkent, 2016.
[3] O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Milliy buxgalteriya hisobi standartlari, Toshkent, 2020.
[4] Sh. Shodmonov va boshq., Buxgalteriya hisobi, Toshkent: Iqtisodiyot, 2019.
[5] R. D. Dusmuratov, Moliyaviy hisob, Toshkent: Iqtisod-moliya, 2018.
[6] A. A. Karimov, “Sanoat korxonalarida ishlab chiqarish xarajatlari hisobini takomillashtirish,” Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, no. 3, pp. 45–52, 2021.
[7] B. X. Ismoilov, “Korxonalarda tannarxni shakllantirish va uni boshqarish,” Moliya va bank ishi, no. 2, pp. 60–68, 2020.
[8] N. T. Yo‘ldoshev, Boshqaruv hisobi, Toshkent: Fan va texnologiya, 2017.
[9] S. T. To‘xtayev, Sanoat iqtisodiyoti, Toshkent: Iqtisodiyot, 2016.
[10] O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi, Sanoat statistikasi to‘plami, Toshkent, 2022.
[11] A. Q. Qodirov, “Kon sanoatida ishlab chiqarish samaradorligini oshirish yo‘llari,” Iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, no. 1, pp. 25–33, 2021.
[12] M. E. Rasulov, Konchilik sanoati iqtisodiyoti, Toshkent: Fan, 2015.
[13] O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, Sanoatni rivojlantirish strategiyasi, Toshkent, 2021.
[14] D. X. Xolmatov, “Ishlab chiqarish tannarxini kamaytirishning zamonaviy usullari,” Iqtisodiyot nazariyasi va amaliyoti, no. 4, pp. 70–78, 2022.
[15] Z. U. Umarov, Korxona iqtisodiyoti, Toshkent: Iqtisodiyot, 2018.
[16] Khusanova Gulchekhrakhan Rakhmatjonovna, “Accounting of Production Costs in the Mining Industry”, AJCM, vol. 3, no. 6, pp. 27–34, Jun. 2026.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
License Terms of our Journal
